Kinderrechten bestaan om elk kind ter wereld te beschermen, wat er ook gebeurt. Ze gelden voor iedereen onder de 18 jaar, ongeacht waar je woont, wat je gelooft of wie je ouders zijn. Toch weten veel mensen weinig over wat deze rechten precies inhouden en waar ze vandaan komen. Dat is jammer, want het gaat om afspraken die het leven van miljarden kinderen direct raken.
Het verdrag dat alles vastlegt
In 1989 nam de Verenigde Naties het Verdrag inzake de Rechten van het Kind aan. Dit verdrag bevat 54 artikelen met afspraken over hoe landen met kinderen moeten omgaan. Bijna elk land ter wereld heeft het verdrag ondertekend, wat het een van de meest ondertekende mensenrechtenverdragen ooit maakt. De rechten in het verdrag zijn verdeeld in vier grote groepen: het recht om te overleven, het recht om te groeien en zich te ontwikkelen, het recht op bescherming en het recht om mee te doen. Samen vormen ze een breed vangnet voor kinderen in alle omstandigheden. Nederland heeft het verdrag in 1995 ondertekend en heeft sindsdien de verplichting om deze rechten ook echt na te leven.
De rechten die ieder kind heeft
Elk kind heeft recht op onderwijs. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar wereldwijd gaan nog steeds tientallen miljoenen kinderen niet naar school. Naast onderwijs hebben kinderen ook recht op goede gezondheidszorg, op een veilige woonplek en op bescherming tegen geweld en misbruik. Een ander belangrijk recht is het recht op een naam en nationaliteit. Dat lijkt een klein detail, maar zonder officiële registratie kan een kind niet worden ingeschreven op school, geen paspoort krijgen en bestaat het juridisch gezien niet. Kinderen hebben ook recht op vrije tijd, spel en rust. Dit is niet zomaar een leuk extraatje, het is een erkend recht omdat spelen bijdraagt aan de ontwikkeling van een kind. Tot slot hebben kinderen het recht om gehoord te worden. Hun mening telt mee bij beslissingen die hen aangaan, thuis, op school en in de samenleving.
Wanneer rechten worden geschonden
Helaas worden de rechten van kinderen niet altijd gerespecteerd. Kinderarbeid is een van de meest zichtbare vormen van schending. Wereldwijd werken naar schatting meer dan 160 miljoen kinderen, vaak in gevaarlijke omstandigheden en ten koste van hun schooltijd. Ook oorlog en conflict brengen grote schade toe aan kinderen. Ze worden gedwongen te vluchten, verliezen toegang tot onderwijs en raken soms gescheiden van hun familie. Armoede speelt ook een grote rol. Kinderen in arme gezinnen hebben minder toegang tot goede voeding, zorg en onderwijs. Zelfs in rijke landen zoals Nederland groeien honderdduizenden kinderen op in armoede. Dit beperkt hun kansen op een goede toekomst. Organisaties zoals UNICEF werken wereldwijd om deze misstanden aan te pakken en landen te helpen hun verplichtingen na te komen.
Wat kinderen zelf kunnen doen
Veel kinderen weten niet dat ze rechten hebben, laat staan welke dat zijn. Toch is het belangrijk dat kinderen dit weten, want kennis is de eerste stap naar actie. Scholen in Nederland besteden rond 20 november, de Dag van de Rechten van het Kind, aandacht aan dit onderwerp. Op die dag wordt stilgestaan bij wat er al goed gaat en wat er nog beter kan. Kinderen en jongeren kunnen zelf ook een stem laten horen. In Nederland bestaat er een Kinderombudsman, een onafhankelijke instantie die opkomt voor de belangen van kinderen. Jongeren mogen klachten indienen als zij vinden dat hun rechten worden geschonden. Daarnaast zijn er jongerenraden en leerlingenraden die meepraten over beslissingen op scholen en in gemeenten. Door zich te laten horen, dragen kinderen actief bij aan een samenleving die hun rechten serieus neemt.
Veelgestelde vragen over kinderrechten
Vanaf welke leeftijd gelden kinderrechten?
Kinderrechten gelden voor iedereen die jonger is dan 18 jaar. Ze gelden vanaf de geboorte en in sommige gevallen zelfs al voor de geboorte, zoals het recht op gezondheidszorg voor de moeder tijdens de zwangerschap.
Wat gebeurt er als een land zich niet aan de kinderrechten houdt?
Als een land het Verdrag inzake de Rechten van het Kind heeft ondertekend, moet het regelmatig rapporteren aan een internationaal comité van de VN. Dit comité beoordeelt of het land de rechten van kinderen goed beschermt en geeft aanbevelingen als dat niet het geval is. Er zijn geen harde straffen, maar internationale druk en aandacht spelen een grote rol.
Wat is de Kinderombudsman in Nederland?
De Kinderombudsman is een onafhankelijke organisatie die controleert of de rechten van kinderen in Nederland worden gerespecteerd. Kinderen, ouders en professionals kunnen er terecht met vragen of klachten over situaties waarin de rechten van een kind mogelijk worden geschonden.
Wanneer is de Dag van de Rechten van het Kind?
De Dag van de Rechten van het Kind is elk jaar op 20 november. Op die datum in 1989 werd het Verdrag inzake de Rechten van het Kind aangenomen door de Verenigde Naties. In Nederland en veel andere landen wordt die dag gebruikt om aandacht te vragen voor de situatie van kinderen wereldwijd.
