Een kinderboek kan een kind voor het leven raken. Dat eerste boek dat je steeds opnieuw wilt lezen, de tekeningen die je nog jaren later voor je ziet, het verhaal dat je ’s avonds laat inslapen. Boeken voor kinderen zijn meer dan vermaak. Ze helpen bij het leren lezen, bouwen woordenschat op en laten kinderen nadenken over de wereld om hen heen. Toch is niet elk prentenboek, voorleesboek of leesboek voor elk kind geschikt. Leeftijd, interesses en leesvaardigheid spelen allemaal een rol bij het vinden van het juiste verhaal.
Leeftijd bepaalt welk boek past
Babies en peuters leren de wereld kennen via plaatjes. Voor kinderen tot ongeveer twee jaar zijn boeken met grote, heldere afbeeldingen en weinig tekst het meest geschikt. Kartonnen boekjes zijn praktisch omdat ze steviger zijn en een peuter ze moeilijker kan scheuren. Vanaf drie jaar begint een kind meer verhaallijnen te begrijpen. Prentenboeken met een duidelijk begin, midden en einde passen goed bij deze leeftijd. De meeste illustratieve verhalen voor kleuters hebben maar een paar zinnen per bladzijde, zodat de tekeningen het verhaal grotendeels vertellen. Rond zes of zeven jaar gaan veel kinderen zelf lezen. Dan zijn boeken met korte hoofdstukken, grote letters en niet te veel woorden per pagina een goede keuze. Bekende reeksen zoals Dolfje Weerwolfje of Jip en Janneke spreken kinderen aan omdat de personages herkenbaar zijn en de verhalen niet te lang duren. Hoe ouder een kind wordt, hoe meer het aankan qua lengte, diepgang en complexiteit van het verhaal.
Thema’s die kinderen aanspreken
Kinderen lezen het liefst over onderwerpen die dicht bij hun eigen leven staan. Vriendschap, school, familie en het omgaan met emoties zijn thema’s die steeds terugkomen in de jeugdliteratuur. Dat is niet voor niets. Kinderen herkennen zichzelf in personages die dezelfde vragen hebben als zij, en dat geeft troost en houvast. Naast herkenbare thema’s zijn avontuur en fantasie enorm populair. Draken, tijdreizen, geheime werelden en bijzondere krachten prikkelen de verbeelding en zorgen ervoor dat een kind de bladzijden blijft omslaan. Er zijn ook informatieve boeken voor kinderen die op een speelse manier uitleggen hoe de natuur werkt, wat er in het heelal is of hoe het menselijk lichaam in elkaar zit. Deze non-fictie voor de jeugd combineert weetjes met leuke illustraties, zodat leren en lezen samengaan. Het is goed om een kind zelf mee te laten kiezen. Als een kind zelf iets uitkiest in de bibliotheek of boekwinkel, is de kans groter dat het ook echt gelezen wordt.
Voorlezen blijft waardevol, ook als een kind al kan lezen
Veel ouders stoppen met voorlezen zodra hun kind zelf letters herkent. Dat is jammer, want voorlezen heeft voordelen die verder gaan dan alleen leren lezen. Als een volwassene voorleest, horen kinderen woorden die ze zelf nog niet zouden kunnen lezen. Ze leren zo onbewust nieuwe woorden kennen en begrijpen hoe taal werkt. Voorlezen is ook een rustig moment aan het einde van de dag, iets wat kinderen en ouders samen doen. Onderzoek laat zien dat kinderen die regelmatig voorgelezen krijgen, later betere lezers worden en meer plezier hebben in lezen. Het gaat erom dat een kind positieve gevoelens koppelt aan boeken. Dat lukt het best als voorlezen een gewoonte is en geen verplichting. Een goed gekozen boek maakt dat makkelijker: als het verhaal spannend is, willen kinderen vanzelf weten hoe het afloopt.
Bekende prijzen en lijsten helpen bij kiezen
Wie niet weet waar te beginnen, kan gebruikmaken van bekende jeugdboekenprijzen en aanbevelingslijsten. In Nederland is de Kinderboekenweek elk jaar in oktober een goed moment om nieuwe titels te ontdekken. Tijdens die week staat lezen voor kinderen centraal en zijn er speciale activiteiten in bibliotheken en scholen. De Gouden Griffel is een bekende prijs die ieder jaar wordt uitgereikt aan het beste Nederlandse jeugdboek. De Zilveren Griffel gaat naar boeken die ook erg goed zijn maar net niet de hoofdprijs winnen. Voor prentenboeken bestaat de Gouden Penseel. Deze prijzen zijn een betrouwbare manier om kwaliteitsboeken te vinden, want een jury van deskundigen beoordeelt de titels zorgvuldig. Bibliotheken hebben vaak lijsten met aanbevolen titels per leeftijdsgroep. Die lijsten zijn gratis beschikbaar en helpen ouders, grootouders of leerkrachten om snel een goede keuze te maken. Een bezoek aan de bibliotheek is sowieso een fijne manier om kinderen vertrouwd te maken met boeken in een rustige omgeving.
Veelgestelde vragen
Hoeveel boeken zou een kind per jaar moeten lezen?
Er is geen vast aantal dat een kind per jaar moet lezen. Wat telt is dat lezen een fijne gewoonte wordt. Een kind dat één boek per maand leest en dat met plezier doet, heeft meer aan die twaalf boeken dan een kind dat twintig boeken leest zonder er iets aan te beleven. Regelmaat en plezier zijn belangrijker dan aantallen.
Wat is het verschil tussen een prentenboek en een voorleesboek?
Een prentenboek is bedoeld voor jonge kinderen en bestaat voornamelijk uit illustraties met weinig tekst. De afbeeldingen vertellen een groot deel van het verhaal. Een voorleesboek heeft meer tekst en is bedoeld om aan een kind voor te lezen, ook als dat kind nog niet zelf leest. Voorleesboeken zijn vaak wat langer en hebben soms hoofdstukken.
Wat kun je doen als een kind niet graag leest?
Als een kind niet graag leest, helpt het om aan te sluiten bij wat het wél leuk vindt. Een kind dat van voetbal houdt, vindt misschien een voetbalverhaal interessant. Stripboeken en informatieve boeken over dieren of sport tellen ook mee als lezen. Het gaat erom dat een kind positieve ervaringen opdoet met boeken, niet om het soort boek.
Vanaf welke leeftijd mag een kind zelf naar de bibliotheek?
Kinderen kunnen al heel jong lid worden van de bibliotheek, soms zelfs al voor hun derde jaar via een gratis jeugdlidmaatschap. In Nederland is het lidmaatschap voor kinderen tot en met achttien jaar gratis. Ouders hoeven daarvoor alleen een keer langs te gaan om een pas aan te vragen.
