Een emotioneel kind laat zijn of haar gevoelens snel en sterk zien. Het ene moment is alles goed, het volgende moment stromen de tranen of vlamt de boosheid op. Voor ouders en opvoeders kan dat verwarrend zijn. Toch zit er altijd een reden achter dat gedrag. Gevoelige kinderen zijn niet moeilijk of lastig van karakter. Ze hebben alleen meer moeite om hun binnenwereld te verwerken dan andere kinderen.
Wat maakt een kind extra gevoelig voor emoties
Sommige kinderen zijn van nature gevoeliger dan andere. Dat heeft te maken met hoe hun zenuwstelsel werkt. Ze nemen prikkels sterker op en reageren daardoor sneller en heftiger. Denk aan geluiden, sfeer in een ruimte of spanning tussen mensen om hen heen. Naast aanleg speelt de omgeving ook een grote rol. Een kind dat thuis weinig ruimte krijgt om te praten over wat het voelt, leert niet goed omgaan met zijn gevoelens. Het slikt ze in of gooit ze er opeens allemaal uit. Ook stress, veranderingen in de thuissituatie of problemen op school kunnen ervoor zorgen dat een kind meer op zijn emoties reageert dan normaal. Het gaat dan niet om aanstellerij, maar om een signaal dat er iets speelt.
Hoe een gevoelig kind zich thuis en op school gedraagt
Thuis zie je bij een sterk gevoelig kind vaak felle uitbarstingen over kleine dingen. Een verkeerd gesneden boterham of een verloren spelletje kan leiden tot een grote huilbui of woede-aanval. Dat komt omdat het kind de intensiteit van zijn gevoel nog niet kan bijsturen. Op school zijn er ook signalen. Sommige gevoelige kinderen trekken zich terug, vermijden contact of klagen veel over buikpijn en hoofdpijn. Die lichamelijke klachten zijn vaak een uiting van emotionele spanning. Andere kinderen gedragen zich juist druk en aandachtvragend. Ze willen gezien worden, maar weten nog niet hoe ze dat op een rustige manier kunnen doen. Het helpt om als volwassene rustig te blijven en geen grote ophef te maken van elke emotie. Zo leert een kind dat gevoelens mogen bestaan zonder dat de wereld ervan omvalt.
De invloed van ouders op de emotionele ontwikkeling
Kinderen leren omgaan met gevoelens grotendeels door te kijken naar de mensen om hen heen. Ouders die zelf moeite hebben met het reguleren van hun eigen emoties geven dat patroon onbewust door. Ze reageren misschien te fel, trekken zich helemaal terug of bagatelliseren de gevoelens van hun kind. Een kind dat nooit leert dat verdriet of boosheid er gewoon mag zijn, groeit op met een vertekend beeld van emoties. Het leert dan dat gevoelens gevaarlijk zijn of dat het er alleen voor staat. Dat heeft gevolgen voor hoe het kind later omgaat met stress, vriendschappen en relaties. Ouders hoeven niet perfect te zijn. Het gaat erom dat ze proberen aanwezig te zijn, luisteren zonder meteen te oordelen en hun eigen gevoelens op een gezonde manier laten zien. Dat geeft een kind de veiligheid die het nodig heeft om te groeien.
Wat jij kunt doen als je een gevoelig kind opvoedt
Gevoelige kinderen hebben geen andere opvoeding nodig, wel een bewuste aanpak. Begin met het benoemen van emoties. Zeg hardop wat je ziet: “Ik zie dat je boos bent, dat snap ik.” Zo voelt het kind zich erkend en leert het tegelijk woorden geven aan wat er van binnen gebeurt. Geef het kind ook de ruimte om te kalmeren zonder dat je meteen een oplossing zoekt. Soms is gewoon naast iemand zitten al genoeg. Structuur en voorspelbaarheid helpen ook enorm. Als een kind weet wat het kan verwachten, heeft het meer rust in zijn hoofd. Zorg ook voor voldoende slaap en beweging, want vermoeidheid maakt emoties veel groter. En neem het kind serieus als het aangeeft dat iets te veel is. Dat betekent niet dat je alles aanpast, maar wel dat je luistert en samen zoekt naar wat haalbaar is. Een gevoelig kind dat zich begrepen voelt, ontwikkelt veerkracht en leert uiteindelijk goed omgaan met het leven.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd kunnen kinderen hun emoties leren beheersen?
Kinderen beginnen al rond hun derde jaar met het leren reguleren van gevoelens. Toch is het een vaardigheid die zich ontwikkelt tot ver in de tienerjaren. Het voorste deel van de hersenen, dat verantwoordelijk is voor impulsbeheersing en emotieregulatie, is pas volledig volwassen rond het vijfentwintigste levensjaar. Jonge kinderen hebben dus veel geduld en begeleiding nodig van volwassenen om stap voor stap te leren hoe ze met sterke emoties omgaan.
Is een gevoelig kind hetzelfde als een hoogsensitief kind?
Een gevoelig kind en een hoogsensitief kind lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Hoogsensitiviteit is een aangeboren eigenschap waarbij het zenuwstelsel prikkels dieper verwerkt dan gemiddeld. Dat geldt voor ongeveer twintig procent van alle mensen. Een gevoelig kind kan hoogsensitief zijn, maar gevoeligheid kan ook tijdelijk zijn of veroorzaakt worden door omstandigheden zoals stress of ingrijpende gebeurtenissen.
Moet je professionele hulp zoeken voor een kind dat veel huilt of uitbarst?
Het is verstandig om professionele hulp te zoeken als de emotionele reacties van een kind zo hevig of frequent zijn dat ze het dagelijks leven ernstig verstoren, op school, thuis of in vriendschappen. Een huisarts, jeugdarts of orthopedagoog kan helpen beoordelen of er meer aan de hand is. Soms is een paar gesprekken al genoeg om ouders en kind op weg te helpen.
Helpt het om een kind te straffen als het een driftbui heeft?
Straffen tijdens of vlak na een driftbui werkt meestal niet goed. Een kind in een emotionele uitbarsting is tijdelijk niet in staat om redelijk te denken of te leren. Wachten tot het kind gekalmeerd is en daarna rustig het gesprek aangaan, werkt veel beter. Dan pas is er ruimte om samen te kijken wat er gebeurde en hoe het de volgende keer anders kan.
